PofoliaPofolia ile paylaşıldı

Expert Systems· 2026Q2

Üretken Yapay Zeka Çağında Etik ve Yönetişim: Bir Yaşam Döngüsü Mühendisliği Perspektifi

Ethics and Governance in the Age of Generative Artificial Intelligence: A Lifecycle Engineering Perspective

Lorenzo Ricciardi Celsi, Junxin Chen

Kısa özet

Güvenilir Üretken Yapay Zeka (GenAI), yalnızca modelleri iyileştirmek yerine, veri toplama ile dağıtım sonrası kullanıma kadar tüm aşamalarda teknik, organizasyonel, insan merkezli ve düzenleyici katmanları entegre eden bir yaşam döngüsü yönetişim yeteneğinin mühendisliğini gerektirir.

Yapay zekâ ile başlık ve abstract'tan üretildi; tam metin okunmaz.

Ana noktalar

  • Güvenilir GenAI, yalnızca bir model özelliği değil, bir yaşam döngüsü yönetişim yeteneği olarak çerçevelenmiştir.
  • Bir çerçeve, teknik, organizasyonel, insan merkezli ve düzenleyici yönetişim katmanlarını entegre eder.
  • Etik ilkeler, aşamaya özgü kontrollere, sorumluluklara, kanıtlara, metriklere ve inceleme tetikleyicilerine dönüştürülür.
  • Operasyonelleştirme, ölçülebilir göstergeler, sorumlu aktörler ve yetenek sınırları aracılığıyla örneklendirilir.
  • Yaklaşım, halüsinasyon, komut enjeksiyonu ve gizlilik sızıntısı gibi belirli GenAI risklerini ele alır.

Yapay zekâ ile başlık ve abstract'tan üretildi; tam metin okunmaz.

Özet (abstract)

ABSTRACT Trustworthy Generative Artificial Intelligence (GenAI) is often treated as a model property addressed through better training data, alignment, evaluation or guardrails. We argue instead that trustworthiness is a lifecycle governance capability that must be engineered, evidenced, monitored and adapted across data acquisition, training and alignment, safe inference, public deployment and post‐deployment use. We develop a lifecycle engineering framework integrating four governance layers – technical, organizational, human‐centred and regulatory – and translate ethical principles and major governance instruments into stage‐specific controls, responsibilities, evidence artefacts, metrics and review triggers. The framework is constructed through a structured conceptual synthesis of peer‐reviewed literature, NIST AI RMF, ISO/IEC 42001, ISO/IEC 23894, ISO/IEC 42005, ALTAI, the EU AI Act and complementary security and agentic‐governance guidance. A source register, seven‐field extraction schema, explicit mapping rules, worked extraction example and weighting sensitivity analysis make the construction logic inspectable. A public‐facing retrieval‐augmented generation case and a contrastive agentic‐system stress test illustrate operationalization through measurable indicators, responsible actors, review triggers and capability boundaries without being presented as independent empirical validation. We further address hallucination, prompt injection, privacy leakage, overreliance, unsafe tool use, memory, planners and multi‐agent workflows. The perspective positions trustworthy GenAI as an evidence‐driven, adaptive socio‐technical capability rather than a one‐time model or compliance claim.

Yazarların özeti; kaynağından alınmıştır. Expert Systems, 2026 · DOI ↗

ÇıkarımlarPremium
Makaleye SorÜcretsiz hesapla

Ücretsiz hesapla devam et

Makaleye Sor ile bu makaleye günde 3 soru ücretsiz; makaleyi kaydet, kaynakçasını al, ilgi alanına göre her gün yeni özetler. Çıkarımlar Premium.

Web'de ücretsiz devam et

Google ya da Apple hesabınla giriş; kart istemez. Bu makaleye geri dönersin.

Telefonda:

Alan: Güvenlik Araştırmaları

Safety ResearchSocial Sciences