Bir Kadın Seyyahın Kaleminden Osmanlı'da 18. Yüzyıl Saraylı Kadın Erkek Giysileri: Bir Kültürü Tanımak

Abstract

18. yuzyilin baslarinda Istanbul’a atanan Ingiltere elcisinin esi olarak Osmanli/Turk topraklarina seyahat eden Leydi Mary Montagu, Edirne ve Istanbul’da saray cevresi ile iletisime gecerek hane, hamam ve camilere cesitli ziyaretlerde bulunmus bir Ingiliz soylusudur. Avrupa’da uzak diyarlar hakkinda yazilan seyahatnâmelerden haberdardir ve gunlukler tutar. Ziyaretlerde gordukleri ve yasadiklarini, Ingiltere’deki akraba ve dostlarina gonderdigi onlarca mektubunda en ince ayrintilari ile zengin tasvirler esliginde kaleme alir. Ulkesine geri dondugunde ise gunluklerini ve mektuplarini tekrar duzenleyip dost cemiyetlerinde paylasir ve edinmis oldugu Osmanli/Turk kulturu buyuk ilgi gorur. Ozellikle misafir olarak agirlandigi ust duzey sarayli ailelerin evlerinde, Osmanli/Turk kulturune ait gosterisli ve zengin giyim kusama hayranlikla ilgi gosterir ve buyuk begeni ile anlattigi bu kiyafetleri sahsen giyerek cesitli portreler ve tablolar yaptirir. Doneminde Bati soylulari arasinda Turk giysileri giyerek tablo yaptirmak-Turquerie (Turk modasi/Turkkari) olarak-revactadir. Yazdigi tum mektuplar arasindan secilerek derlenmis olan The Turkish Embassy Letters (Turkiye Mektuplari) eserinde, Leydi Montagu Osmanli Imparatorlugu saraylarina ozgu erkek ve kadin giysilerini, yasmak ve sac suslemelerini, paha bicilmez mucevherleri, kullanilan kumas, malzeme ve renkleri, kendi tecrubeleri isiginda ayrintili bir sekilde betimler. Ayrica, Istanbul’da sadece saray ve hareme misafir olmadigini, kadin olmanin avantajini kullanarak ayni zamanda Osmanli/Turk kadininin kullandigi yasmakla ortunup Istanbul sokaklarinda nasil bir Turk kadini gibi dolastigini, gercek bir seyyah gibi gozlemler yaptigini gunluklerinde ve mektuplarinda kayit altina alir. Bu sayede okur bu eserin odak noktasinda toplumun kimligini olusturan ve onu farkli kilan seckin sarayli giyim kulturune yakindan taniklik eder. Sonradan dogacak Oryantalist soylemin aksine, Leydi Montagu’nun soylemi ile yasmak (pece) sokaklarda rahat gezme imkâni saglayarak, dogulu kadina bir nevi ozgurluk kazandirir. Dolayisiyla, Leydi Montagu’nun Osmanli/Turk kulturunu anlatan zengin betimlemelerinin diger batili seyyahlarin yazdiklarindan farkli ve genelde otekilestirmeyen bir tutum sergiledigi cikarimina varilabilir. Ayrica, bazi mektuplarinda, ziyaret ettigi tekkelerde renklerine varana kadar dikkat ve ilgiyle not aldigi dervis giysilerine ve basliklarina da rastlanir. Montagu’nun, The Turkish Embassy Letters (Turkiye Mektuplari) ile Osmanli/Turk toplumunun tarihsel surec icinde urettigi, nesilden nesle aktardigi somut kulturel ozellikleri bir tarihi belge gibi kayit altina aldigi gorulur. Bu calismada, Ingiliz kadin seyyah Leydi Mary Wortley Montagu’nun The Turkish Embassy Letters (Turkiye Mektuplari) adli eserinden yola cikilarak Osmanli Imparatorlugu’nda donemin Saray cevresinin kadin ve erkek giyim kusam kulturu ve tercihleri metne dayali inceleme yontemi isiginda cozumlenmeye calisilmistir.

The authors' abstract, as published at the source. DergiPark (Istanbul University), 2019 · DOI ↗