Tasavvuf Kültürünün Türkistan Macerasına Genel Bakış

Abstract

Kültür ve medeniyet tarihimizin temel unsurlarından biri olan tasavvuf, Türkistan bölgesiyle de yakından ilgilidir.Hicretten kısa bir süre sonra bu bölge islam ile tanışmış ve bu dinin Kur'an-ı Kerim'den sonra ikinci önemli kaynağı olan eserin yazarı Buharî'yi (öl.256) yetiştirmiştir.Tasavvuf dünyasının önemli şahsiyetlerine de zemin teşkil eden Türkistan, Türklerin müslüman olmasından sonra Ahmed-i Yesevî ile Türk tasavvuf edebiyatının ilk büyük dervişlerini de yetiştirmiştir.Bu yazıda sözkonusu bölgede varolan Yesevî kültürü incelenecek ve bu topraklar ile Anadolu arasındaki kültürel alışverişler mercek altına alınacaktır.SUMMARY A General Look at Tasawwuf's Venture of TurkestanTasawwuf, which is one of the essential elements of our history of civilization and culture, has close ties with Turkestan.Shortly after the Hicrah, this region met Islam and raised some prominant scholars such as Bukhari (d.256) whose Sahih is considered to be the second only to the Qur'an.Turkestan has been home for some significant personalities of the world of Tasawwuf as well.After Turks converted to Islam, Turkestan produced the first great dervish of the literature of the Turkish tasawwuf: Ahmad Yasawî.The aim of this article then is to 1 )examine the Yasawî cutrure; 2 ) explore the cultural exchanges between Turkestan and Anatolia. GİRİŞHz. Peygamber'in vefatından sonra hızlanan fetih hareketleriyle İslam kültürü bir taraftan Kuzey Afrika yoluyla Avrupa'ya, Endülüs'e, diğer taraftan Kuzey Arabistan tarîkiyle Güney Asya'ya, Türkistan'a ulaşmıştı.Bu askerî hareketlerle birlikte kültür ve medeniyetlerin "olmazsa olmaz" üç esası da yavaş yavaş oluşmaya başlamıştı:1. İlim ve irfan 2. Fikir ve felsefe 3. Güzel sanatlar İslam medeniyetine bu esaslar açısından bakıldığı zaman karşımıza çıkan "kurucu" gruplardan biri de dervişler olmaktadır.Onlar fetih hareketlerinin gönüllü fedaileri, ve gönül fatihleri oldukları gibi dönemin ilim, irfan, fikir, felsefe ve güzel sanatlarıyla da yakından ilgilenmiş, böylece örülmekte olan "koza"ya güçleri oranında güzellik ve sağlamlık katmışlardır.Arapça konuşan bir toplumda ortaya çıkan İslam kültürü farklı coğrafyalarda değişik dilleri kullanan milletlerle de yüz yüze gelmişti.Toplumların tarihlerinde zaman zaman görülen din değiştirme olayının büyük dalgalanmalara sebep olduğunu söylemek zor değildir.IX. yüzyılda Türk toplumunda başlayan bu ihtida hareketleri de benzer olaylarla birlikte büyüyüp gelişti.Sözkonusu değişimin alt başlıkları incelenirken mutlaka ele alınması gereken konulardan biri de sözkonusu

The authors' abstract, as published at the source. DergiPark (Istanbul University), 2001 · DOI ↗