Diyanet İşleri Başkanlığında Görevli İmam-Hatiplerin Merkezî Hutbe Uygulaması Hakkındaki Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Abstract

Amaç: Türkiye’de din hizmetlerinin önemli bir boyutunu oluşturan hutbeler, Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) tarafından merkezî olarak hazırlanmakta ve ülke genelindeki camilerde irad edilmektedir. Araştırma, söz konusu merkezî hutbe uygulamasının sahadaki yansımalarını ortaya koymayı, imam-hatiplerin bu uygulamaya yönelik tutumlarını, algılarını ve önerilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, merkezî hutbe yaklaşımının uygulama süreçlerinde ortaya çıkan güçlü yönlerin ve sınırlılıkların belirlenmesi; din hizmetlerinin niteliğini geliştirmeye yönelik önerilerle alana katkı sunulması hedeflenmektedir. Çalışmanın önemi, merkezî hutbe uygulamasına ilişkin mevcut durumu sahadan elde edilen verilerle analiz etmesinden ve DİB’in hutbe politikalarının uygulama boyutundaki etkilerini ve imam-hatiplerin bu süreçteki deneyimlerini ortaya koymasından kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla araştırmanın temel problemi, imam-hatiplerin merkezî hutbe uygulamasına yönelik tutum ve değerlendirmelerinin neler olduğudur.Yöntem: Bu araştırma, nitel bir durum çalışmasıdır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacılar tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, Türkiye’nin farklı bölgelerindeki illerin çeşitli yerleşim birimlerinde görev yapan 19 imam-hatip ile 10-30 Mart 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Bu verilerin betimsel analizi yapılmış; bulgular tematik kodlama ve doğrudan alıntılama tekniği kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde; imam-hatiplerin merkezî hutbe uygulamasına, hutbelerin hazırlanma sürecine, hutbe konularının seçimine, hutbelerin cemaate etkilerine ve hutbe metinlerinin dil ve üslubuna ilişkin görüşleri tematik olarak ele alınmıştır.Bulgular: Araştırmanın bulguları, imam-hatiplerin çoğunluğunun merkezî hutbe uygulamasını genel olarak gerekli ve faydalı bulduğunu, ancak uygulamanın yerelde daha esnek hale getirilmesi gerektiği yönünde güçlü bir kanaat taşıdıklarını göstermiştir. Katılımcılar, hutbe konularının yerel sorunlara ve cemaatin ihtiyaçlarına yeterince cevap veremediğini, bu durumun hutbenin etkililiğini azalttığını ifade etmiştir. Bunun yanında imam-hatiplerin hutbe metinlerinin hazırlanış sürecine katılımlarının sınırlı olması bir diğer eleştiri noktası olarak öne çıkmıştır. Ayrıca, cemaatin zaman zaman merkezî hutbelere yönelik eleştirilerini dile getirdiği ancak bu geri bildirimlerin sistematik biçimde değerlendirilmediği anlaşılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular, merkezî hutbe uygulamasının daha etkili ve kapsayıcı bir yapıya kavuşabilmesi için yerel dinamiklere duyarlı, katılımcı bir anlayışla yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.Sonuç: Bu araştırma, merkezî hutbe uygulamasını imam-hatiplerin bakış açısından ele alarak, kurumsal politika ile yerel uygulama arasındaki ilişkiyi ortaya koyması bakımından literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Katılımcılar, hutbe hazırlama süreçlerinde imam-hatiplerin aktif roller üstlenmesi ve hutbelerde yerelliğin sağlanması gerektiğine dikkatçekmektedir. Bununla birlikte yerel katılımın artırılmasının hutbelerin etkililiğini güçlendireceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda gelecek araştırmalarda cemaatin uygulamaya bakışı, kurumsal karar süreçleri gibi konular ele alınabilir. Ayrıca imam-hatiplerin katılımını güçlendiren yaklaşımların geliştirilmesi önerilmektedir.

The authors' abstract, as published at the source. Eskiyeni (Online)/Eskiyeni, 2026 · DOI ↗