Cumhuriyet Dönemi Din Eğitimi Politika ve Yaklaşımları Ekseninde Kur an Kursunun Serüveni

Abstract

Öz Cumhuriyet’in tek partili yıllarında din konusunda güdülen politika, etkilerini en çok din eğitimi alanında göstermiş, daha sonra giderek dozu azalmakla birlikte etkisini hep sürdürmüştür. Sonuçta din eğitimi meselesi, pedagojik bir faaliyet alanı olmaktan ziyade, siyasal ve hukuksal tartışmaların ve hatta polemiklerin yaşandığı bir zemin olmuş ve bu sorun, Kur’an kursunu da etkilemiştir. Tarama modeli ile yapılan bu araştırma, Kur’an kursunun Cumhuriyet dönemindeki serüvenini, politika ve yaklaşımlar ekseninde, olduğu gibi betimlemeyi ve açıklamayı problem edinmiştir. Mevcut sorunlara dair tartışmalara yeterli veri ve derinlik kazandırmak suretiyle çözümüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. İlgili literatür ve belgeler taranarak elde edilen nicel ve nitel veriler çözümlenerek yorumlanmış, ulaşılan sonuçlar ortaya konulmuştur. Bu araştırmanın genelde din eğitiminin, özelde Kur’an kursu eğitiminin teorisini geliştirme ve etkin biçimde uygulamaya koymaya yönelik çalışmalara, dolayısıyla din eğitimi bilimi alanına katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Kur’an kursları tarihi boyunca varlığına karşı çıkanlar tarafından eğitim sistemi içinde yanlış konumlandırılmış; laik sisteme ve örgün eğitime bir tehdit veya alternatif olarak algılanıp meşruiyeti sorgulanmıştır. Kur’an kursu mensup ve taraftarları ise, kurumun eğitim kalitesini yükseltmeye yönelik bilimsel ve gerçekçi adımlar atmakta yetersiz kalmış, ismini değiştirmek, diploma veren bir "okul" statüsüne dönüştürmek gibi gerçekçi olmayan ve kurumun "yaygın din eğitimi" hüviyetiyle bağdaşmayan taleplerde bulunarak karşıtların elini güçlendirmişlerdir. İdeolojik ve politik tartışmalara konu edilegelen Kur’an kursu, çok partili hayata geçişle görece gelişmeler kaydetme imkânı bulsa da iki binli yıllara kadar inişli çıkışlı bir grafik çizmiş istenen duruma gelememiştir. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından 2004 yılında başlatılan köklü yeniden yapılanma sürecinde geleneksel, ezberci ve hoca merkezli yaklaşımdan vazgeçilerek; öğrenciyi, anlamlı öğrenmeyi merkeze alan bir din eğitimi paradigması benimsenmiş; toplumun farklı kesimlerinin din eğitimi talepleri toplumsal gerçekliklere uygun bir yaklaşımla karşılanmaya başlanmıştır. Ancak sağlanan yasal güvencelere ve fiziksel iyileştirmelere rağmen, 2011 yılı sonrasında bu yeni eğitim paradigmasının sahaya yansıtılmasında gevşemeler, aksaklıklar olduğundan geçmişe kıyasla önemli gelişmeler kaydedilse de istenen sonuçlara yeterince ulaşılamamıştır. Anahtar Kelimeler: Din eğitimi, Kur’an kursu, din eğitimi politikaları, din eğitimine yaklaşım.

The authors' abstract, as published at the source. TALIM JOURNAL OF EDUCATION IN MUSLIM SOCIETIES AND COMMUNITIES, 2026 · DOI ↗