Bir makalenin kalitesini 10 saniyede nasıl okursun?
Bir makaleyi açmadan önce, hakkında bilmen gereken çoğu şey üç sayıda saklı. Hiçbiri tek başına “iyi makale” demiyor — ama üçü birlikte, neyi okumaya değer bulacağını hızla daraltıyor.
Dergi çeyreği (Q1–Q4)
Bir derginin kendi alanındaki dergiler arasında hangi dilimde olduğunu söyler. Q1, o alandaki dergilerin en üst %25’i demektir; Q4 en alt %25. Ölçü derginin alanına göre normalize edilir, yani bir tıp dergisiyle bir matematik dergisi doğrudan kıyaslanmaz.
Dikkat edilmesi gereken nokta şu: çeyrek derginin özelliğidir, makalenin değil. Q1 dergide zayıf bir makale de çıkar, Q3 dergide alanını değiştiren bir çalışma da. Çeyreği “bu yayın kanalı ciddiye alınıyor mu” sorusunun cevabı olarak oku, “bu makale iyi mi” sorusunun değil.
SJR — derginin prestij ağırlığı
SJR (SCImago Journal Rank), atıfları sayarken hepsini eşit saymaz: prestijli bir dergiden gelen atıf daha ağır basar. Mantığı web sayfası sıralamasına benzer — kim atıf yapıyor, kaç kişi atıf yapıyordan önemlidir.
SJR’yi çeyreğin yanında bir hassasiyet ayarı gibi düşün. İki dergi de Q1 olabilir ama SJR’leri arasında kat farkı olabilir.
FWCI — alan-ağırlıklı etki
FWCI (Field-Weighted Citation Impact), makalenin aldığı atıf sayısını aynı alanda, aynı yıl, aynı türde yayımlanmış makalelerin ortalamasıyla kıyaslar. 1.0 tam ortalama demektir; 2.0, benzerlerinin iki katı atıf almış demektir.
FWCI’nin asıl değeri karşılaştırmayı adil yapmasıdır. Moleküler biyolojide 40 atıf sıradan olabilirken, saf matematikte olağanüstü olabilir. Ham atıf sayısı bu farkı gizler, FWCI göstermeye çalışır.
Peki bunlar neyi ölçmez?
Hiçbiri yöntemin sağlamlığını, verinin paylaşılıp paylaşılmadığını, çalışmanın tekrarlanıp tekrarlanmadığını ölçmez. Bir makalenin gerçekten güvenilir olup olmadığı ancak okunarak anlaşılır. Bu sayılar okuma sırasını belirlemeye yarar, okumanın yerine geçmeye değil.
- Yeni bir alana giriyorsan: yüksek FWCI’li birkaç makaleyle başla, alanın referans noktalarını görürsün. Nereden başlanacağını ayrı bir yazıda daha ayrıntılı anlattık.
- Belirli bir iddiayı doğruluyorsan: dergi sinyallerinden çok yöntem bölümüne bak.
- Güncel durumu tarıyorsan: son iki yılı seç, FWCI’yi yok say, dergi çeyreğine bak.
Bir de sinyalin hiç olmadığı durum var: kartta çeyrek görünmüyorsa bu, derginin Scimago listesinde bulunamadığı anlamına gelir — kötü olduğu anlamına değil. O boşluğun ne zaman uyarı sayılması gerektiğini yağmacı dergi yazısında ayırdık.
Pofolia bu üç sinyali her kartta gösterir — böyle bir kontrol listesini akılda tutmak zorunda kalmadan, sıralamayı bir bakışta yapabilesin diye.