Yağmacı dergiyi göndermeden önce nasıl ayırt edersin?
Yağmacı dergi, hakem sürecini gerçekten işletmeden ücret karşılığı yayımlayan dergidir. Sorun sadece paranın gitmesi değil: o yayın özgeçmişinde durur, ciddi bir dizinde görünmez ve geri alınamaz. Göndermeden önceki on dakika, sonrasındaki hiçbir çabayla telafi edilemez.
Birinci kural: iddiayı derginin kendi sitesinden doğrulama
Neredeyse her yağmacı dergi sitesinde “Scopus’ta dizinleniyoruz”, “Web of Science’ta yer alıyoruz” yazar. Bu cümleyi kanıt saymamak gerekir; kanıt, dizinin kendi arama sayfasında derginin adını bulmandır. Aynı şey ISSN için de geçerli: numara sitede yazıyor diye var sayılmaz, ISSN portalında (portal.issn.org) aratılır. Bu tek alışkanlık, listedeki dergilerin büyük kısmını daha ilk adımda eler.
Ücretin ne zaman söylendiğine bak
Açık erişim dergilerin yayın ücreti alması normaldir. Anormal olan, ücretin ne zaman ortaya çıktığıdır. Ücretini gönderim öncesinde açıkça yazan bir dergi ile kabul mektubuyla birlikte fatura gönderen bir dergi arasındaki fark, iş modeli farkıdır.
Hakemlik takvimini vaat olarak sunuyorsa
“48 saatte hakem değerlendirmesi”, “bir haftada yayın” türü vaatler, hız değil sürecin yokluğunun ilanıdır. Gerçek bir hakem süreci, hakem bulmak zorunda olduğu için tahmin edilemez. Bir derginin süreye söz vermesi, süreci atladığını söylemesinin kibar hâlidir.
Peki “dergi çeyreği yok” ne anlatır?
Pofolia dergi çeyreğini (Q1–Q4) ve SJR’yi Scimago verisiyle, derginin ISSN’i üzerinden eşleştirir. Bir kartta çeyrek görünmüyorsa bu, o derginin Scimago’nun listesinde bulunamadığı anlamına gelir — kötü dergi olduğu anlamına gelmez. Aradaki farkı özellikle vurguluyoruz, çünkü bu bilgiyi yanlış okumak haksızlık üretir:
- Yeni kurulmuş meşru dergilerin henüz çeyreği olmaz; dizine girmek yıllar alır.
- DergiPark’taki ya da TR Dizin’deki pek çok saygın Türkçe dergi, Scopus türevli sıralamalarda yer almaz. Yokluk, kalitesizlik değildir.
- Buna karşılık, kendini uluslararası ve yüksek etkili gösteren bir dergi hiçbir dizinde bulunamıyorsa, bu ikisi arasındaki çelişki gerçek bir uyarıdır.
Tek bir liste beklemeyi bırak
Ücretsiz, güncel ve tek başına yeterli bir “yağmacı dergiler listesi” yok. Bunun yerine üç aracı birlikte kullanmak bugünkü en iyi yöntem: yayın öncesi kontrol listesi için Think. Check. Submit., açık erişim dergilerde olumlu bir süzgeç olarak DOAJ, yayıncı etiği için COPE üyeliği. Üçü birden bir dergiyi aklamaz ama üçünde birden görünmeyen bir dergi hakkında yeterince şey söyler.
Kalite sinyallerinin ne ölçtüğünü ve ne ölçmediğini ayrı bir yazıda ayrıntılı anlattık; çeyrek ve SJR’nin sınırlarını orada bulabilirsin.