Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Kurumsal Varlığı ve Meşruiyetine Yönelik Eleştiriler Üzerine Bir Analiz

Özet (abstract)

Diyanet İşleri Başkanlığı, Türkiye’ye özel bir tecrübesinin sonucunda kurulmuş bir kurumdur. Osmanlı devlet yapılanmasında Şeyhülislamlık kurumu bazı gerekçelerle kaldırılmış, yerine Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ihdas edilmiştir. Dört yıl kadar kısa bir süre sonra 3 Mart 1924 yılında Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ilga edilip yerine Diyanet İşleri Reisliği kurulmuştur. Böyle bir kurumun kurulmasının sebepleri her ne kadar toplumsal bir ihtiyacın karşılanması ve oluşacak toplumsal tepkileri engellemek olsa da laikliği kurucu ilke kabul eden bir devletin bir birimi olması bazı tartışmalara neden olmuştur. Bu eleştiriler ilk olarak Cumhuriyetin kurucu kadrosu ve savunucuları tarafından gelmiştir. Kuruma eleştiri getiren diğer gruplar arasında İslamcılar ve Aleviler sayılabilir. Ulusal Tez Merkezi (https://tez.yok.gov.tr/ UlusalTezMerkezi/ giris.jsp) üzerinde yapılan literatür taraması sonucunda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurumsal varlığı, teşekkül dönemi ve şekli, ara dönemlerde kurumun durumu, kurum bağlamında din-devlet ilişkileri alanında bazı çalışmalar yapıldığı görülmüştür. Fakat bizim ele almayı düşündüğümüz şekliyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurumsal varlığına ve meşruiyetine dair yeteri kadar çalışma yapılmadığı hatta yapılan çalışmaların çok dağınık olduğu ve belirli bir döneme yoğunlaştığı göze çarpmaktadır. Bu çalışmanın amacı ise kurumun kuruluş şartlarını görmeyi ve bu şartlar içinde kurulan kuruma özellikle 1980 sonrasında yoğunlaşan eleştirilerin neler olduğunu, yapılan eleştirilerin kimler tarafından hangi gerekçelerle yapıldığını, bugün hala devam eden eleştirilerin bir kısmının neden bir cevap bulmadığını görmeye çalışmaktır. Çalışmamızın önemi tam olarak burada ortaya çıkmaktadır. Söz konusu Diyanet İşleri Başkanlığı ve özellikle ona yapılan eleştiriler olunca yapılan çalışmalar objektiflik kaygısı gütmekten ziyade uzak, taraflı bir dille yazıldığı görülmektedir. Bizim bu çalışmada yapmak istediğimiz Diyanet İşleri Başkanlığı’na çeşitli nedenlerden dolayı yapılan eleştirileri tarafsız bir gözle okumayı, anlamayı ve yorumlamayı amaçlamaktayız. Bundan dolayı yapılan eleştirileri takip etmek için meclis tutanakları, kurumun yıllık raporları, kurum içi ve dışı yazışmalar, tartışmaların medyaya (gazete, haber bültenleri vb) yansımaları ve kuruma dair yapılan diğer çalışmalar takip edilecektir. Böylece eleştirileri, mümkün olduğunca kendi gerçek zaman ve şartlarında görmek ve araştırma konusu olan eleştirilerin farklı gruplar tarafından nasıl görülmüş ve nereye konmuş olduğunu izlemek mümkün olacaktır.

Yazarların özeti; kaynağından alınmıştır. Dspace Repository (Marmara Üniversitesi), 2022 · DOI ↗