h-index nedir? Nasıl hesaplanır, yazar ve dergi için ne anlatır
h-index tek bir sayıyla “kaç iş, ne kadar etki” sorusunu cevaplamaya çalışır. Tanımı kısa: bir araştırmacının h değeri, her biri en az h atıf almış h yayını olması demektir. Gerisi — hangi veri tabanı, hangi alan, dergi mi yazar mı — sayıyı okurken atlanan kısımdır.
Tanım ve elle hesap
Yayınlarını atıf sayısına göre büyükten küçüğe sırala. Sıradaki yayının atıf sayısı sıra numarasından küçük kalana kadar ilerle; son geçerli sıra numarası h’dir. Örnek: atıflar 40, 22, 15, 9, 6, 3, 1 olan yedi yayın. 1. yayın 40 ≥ 1, 2. yayın 22 ≥ 2, 3. yayın 15 ≥ 3, 4. yayın 9 ≥ 4, 5. yayın 6 ≥ 5, 6. yayın 3 < 6 → h = 5. Yani beş yayının her biri en az beş atıf almış.
Sayının iki özelliği hemen görülür: en çok atıf alan tek bir makale h’yi tek başına yükseltemez (40 yerine 4.000 atıf alsa da h yine 5), ve atıf almayan yayınlar h’yi düşürmez. Bu tasarım gereği: h-index, üretkenlikle etkinin kesişimini ölçmek için 2005’te fizikçi Jorge Hirsch tarafından önerildi.
Aynı kişi, üç farklı h-index
h-index veri tabanına bağlıdır, çünkü atıf sayısı veri tabanına bağlıdır. Google Scholar kitapları, tezleri, ön baskıları ve konferans bildirilerini de sayar — en yüksek h’yi genelde o verir. Scopus ve Web of Science yalnızca kendi indeksledikleri dergilerdeki atıfları sayar; ikisinin dergi listeleri de farklıdır. Aynı araştırmacı için Scholar 28, Scopus 19, WoS 16 gibi üç sayı görmek olağandır; hiçbiri yanlış değildir, farklı evrenleri sayarlar. Bir başvuruda “h-index” isteniyorsa hangi kaynağın istendiğini oku.
Alanlar arası kıyaslama neden yanıltır
Atıf alışkanlıkları alana göre kat kat değişir. Moleküler biyolojide bir makalenin kaynakçası 60–80 kaynak taşır ve alan hızlı yayımlar; matematikte 15–20 kaynak ve yıllar süren yayın döngüleri olağandır. Sonuç: iki alanda aynı üretkenlik ve aynı göreli etki, çok farklı h değerleri üretir. h-index yalnızca aynı alan, benzer kariyer yaşı ve aynı veri tabanı içinde anlamlı bir kıyas verir. Alanlar arası kıyas için alan-normalize ölçüler (makale düzeyinde FWCI) daha adildir; nasıl okunacağını kalite sinyalleri yazısında anlattık.
Dergi h-index’i: Pofolia’da gördüğün sayı
Aynı hesap bir derginin yayınlarına uygulanınca dergi h-index’i çıkar: derginin en az h atıf almış h makalesi vardır. SCImago her dergi için bunu yıllık yayımlar ve Pofolia’nın dergi sayfalarında SJR ve dilimin yanında gösterdiğimiz “h-index” bu sayıdır. Dergi h-index’i derginin yaşına ve hacmine güçlü biçimde bağlıdır — yılda 3.000 makale basan 100 yaşındaki bir dergi, yılda 60 makale basan genç ve seçici bir dergiden neredeyse her zaman yüksek çıkar. Bu yüzden dergi kıyaslarken önce dilim ve SJR’ye bak; h-index’i “bu dergi ne kadar birikimli” sorusu için oku, “ne kadar seçici” sorusu için değil.
h-index’in söylemediği şeyler
- Yazar sırası: birinci yazar da onuncu yazar da aynı atıfı alır. Büyük konsorsiyum makaleleri h’yi hızla yükseltir.
- Kendine atıf: çoğu hesapta sayılır. Scopus ve WoS kendine atıfsız h’yi ayrıca verir; farkı büyükse dikkat.
- Kariyer yaşı: h zamanla yalnızca artar, hiç düşmez. 30 yıllık bir araştırmacının 12’si ile 5 yıllık bir araştırmacının 12’si aynı şey değildir; bazı kurumlar bunun için h’yi kariyer yılına böler (m-katsayısı).
- Tek bir çığır açan makale: 5.000 atıflı tek makale, h’yi ancak 1 yapar. Toplam atıf ve en çok atıf alan makale bu boşluğu doldurur.
- Yöntemin sağlamlığı, verinin paylaşımı, tekrarlanabilirlik: hiçbiri sayılmaz. Sayı sıralamaya yarar, okumanın yerine geçmez.
Nereden bakılır
- Google Scholar profili: araştırmacının kendi açtığı profilde h-index ve i10-index (en az 10 atıflı yayın sayısı) görünür; ücretsiz.
- Scopus: yazar sayfasında h-index, kendine atıfsız seçenekle; üniversite aboneliğiyle.
- Web of Science: “Author Search” ile; yalnızca WoS Core Collection atıfları.
- Dergi için: SCImago Journal Rank (scimagojr.com) dergi sayfasında h-index; Pofolia’nın alan sayfaları ve dergi rehberi aynı sayıyı dilim ve SJR’nin yanında listeler.