Kelam İlminin Tarihselliği

Abstract

1-Tarihselliğin Anlam Çerçevesi: Tarihsellik, bir fenomenin, herhangi bir toplumda özellikle de belirli bir zaman diliminde ve kayıtlanmış koşullarda ortaya çıkması ve gelişmesidir.Düşünce bir fenomendir.Düşünsel fenomenler toplumsal fenomenler, toplumsal fenomenler de tarihsel fenomenlerdir.Bu anlayışa göre, her şey belirli bir toplum ve tarih içinde meydana gelir.Bu anlamdaki "Tarihsellik''' kavramının, batıya ait tarihsellik kavramı ile zorunlu bir ilişkisi yoktur.Bizdeki tarihsellik, Akâid ilmindeki yapıda, islamî fırkaların ortaya çıkması ve gelişmesinin tarihsel tarihinde ve Kelam ilmi'nde örnekliği olan bir realitedir.Hiç kuşkusuz yeni kelamcılar gibi eski kelamcılar da, ifrat, tefrit ve mutedil karşıt uçların etki-tepki yasasına göre oluştuklarının farkındaydılar.2 Şu halde Kelam ilmi, belirli bir konjonktürde ve (toplumsal) alanda ortaya çıkmış, gelişmiş ve bizatihi tarihsel bir aşamada olgunlaşmış ve başka bir tarihsel aşamada da gerileme ve çökme süreçlerine girmiş tarihsel bir ilimdir.Tarihsellik, 'Tarihsel İndirgemecilik' (Historical Reductionism) hatasına düşmek anlamına gelmediği gibi, herhangi bir düşüncenin -özellikle de bu düşünce Kelam ilmi gibi dinî bir düşünce ise-mutlak olma özelliğini inkar ederek, tarihselcilik konumuna sığınma anlamına da gelmez.Mutlaklaştırma, tarihin ortaya çıktığı belirli bir yapıda meydana gelir, ki bu, tarihsel diyalektik, insanî realite veya beşerî zihin yapısı dolayımıyla oluşmuş bir tanımlama biçimidir.Mutlaklaştırma, ilmî disiplinlerin kurulması, teorik temellendirmelerinin yapılması ve alimlerin hakikat'a yakınlaşma çabaları sonucunda fikir birliğine varmaları ile de reel gerçeklik kazanır.Öte yandan, Mutlak-1 Bu makale, Hasan Hanefî tarafından Mısır Felsefeciler Birliğinin 1991'de düzenlediği 'Yeni bir Kelâma Doğru' konulu Üçüncü Felsefe sempozyumunda tebliğ olarak sunulmuş olup, daha sonra Hanefî'nin 'Humûm'ul-Fikr ve'l-Vatan' isimli eseri içinde yayınlanmıştır.Bkz: 'Humûmu'l-Fikr ve'l-Vatan', 1/69-89.Kahire, 1998.2 Şehristânî, 'el-Milel ve'n-Nihal', (İbn.Hazm'ın Fasl'ına haşiye olarak basılan baskı), Mektebetu Sabîh, Kahire, tsz.; Ali Sâmî en-Neşşâr, Neşêtu'l-fikri'l-felsefî fî'l-İslâm', Dâru'l-Meârif, 1966; Hanefî, 'Mine'l-Akide İle's-Sevre', 1/141-227.

The authors' abstract, as published at the source. DergiPark (Istanbul University), 2009 · DOI ↗